اپل اولین شرکتی در تاریخ است که توانسته به ارزش ۱ تریلیون دلار دست پیدا کند و هنوز هم به ادامه مسیر موفقیت خود با عرضه محصولات و سرویسهای متنوع ارائه میدهد. اما داستان این برند با فراز و نشیبهای بسیاری همراه بوده است و شکستهای متعددی موجب پدید آمدن ساختار فعلی اپل و دستگاههای مختلف آن گشته است. در این مقاله به روایت تاریخچه تاسیس اپل، مهمترین محصولات آنها در دهههای گذشته و تغییر مدیران آن در حدود ۵۰ سال اخیر خواهیم پرداخت.
مانند بسیاری از شرکتهای بزرگ فناوری، داستان اپل هم از یک گاراژ کوچک و سه دوست علاقهمند به دنیای رایانهها شروع میشود. از میان این سه نفر، «استیو جابز» (Steve Jobs) و «استیو وزنیاک» (Steve Wozniak) از شهرت بسیار بیشتری برخوردار هستند؛ درحالی که بدون تلاشهای نفر سوم یعنی «رونالد وین» (Ronald Wayne)، ممکن بود امروزه شاهد محصولاتی مثل آیفون، آیپد و آیمک نباشیم. جابز توانست وین را متقاعد سازد تا ۱۰ درصد از سهام شرکت را بردارد و به عنوان ناظر روی
فعالیتهای وی و وزنیاک نظارت داشته باشد. اما روند گفته شده تنها برای دو هفته ادامه پیدا کرد و در نهایت وین تصمیم گرفت تا سهام خود در اپل را به مبلغ ۸۰۰ دلار به فروش برساند؛ مقداری که با ارزش امروزی سهام اپل به حدود ۱۰۰ میلیارد دلار میرسد.
جابز و وزنیاک برای اولین بار از طریق یک دوست مشترک به نام «بیل فرناندز» (Bill Fernandez) در اواسط سال ۱۹۷۱ با هم مقالات کردند؛ فردی که در آینده به یکی از اولین کارمندان اپل تبدیل شد. در زمان ملاقات گفته شده، جابز ۱۶ سال و وزنیاک ۲۱ سال داشت. وزنیاک در آن زمان توانسته بود با دنبال کردن علاقه خود به یک مهندس الکترونیک تجربی تبدیل شود و جعبههای آبی (Blue Boxes) اختصاصی خود را تولید کند؛ وسیلهای که برای برقراری تماسهای صوتی راه دور بدون هزینه، مورد استفاده قرار
میگرفت. جابز توانست حدود ۲۰۰ واحد از دستگاه مذکور را به قیمت ۱۵۰ دلار برای هر کدام به فروش برساند و سود آن را با وزنیاک تقسیم کرد تا اولین همکاری تجاری میان آنها شکل بگیرد. جابز سالها بعد در یکی از مصاحبههای خود اشاره کرد که اگر جعبههای آبی وزنیاک وجود نداشت، امروزه اپل هم در کار نبود.
وزنیاک در ابتدا به دلیل گرانی ریز تراشهها، تنها روی کاغذ کامپیوتر طراحی میکرد.
در سال ۱۹۷۵ هر دو استیو تصمیم گرفتند تا از تحصیل در کالج Reed و دانشگاه کالیفرنیا برکلی انصراف دهند. در این زمان جابز در شرکت آتاری مشغول به کار شد؛ درحالی که وزنیاک به HP پیوسته بود. جابز توانست با کمکهای وزنیاک، تعداد تراشههای منطقی مورد استفاده در بردهای الکترونیک آتاری را کاهش دهد و پاداش خوبی به خاطر موفقیت خود کسب کند؛ پاداشی که در نهایت مقدار کمی از آن هم به وزنیاک رسید. در همان سال هردوی آنها تصمیم گرفتند تا در جلسات باشگاه کامپیوتر هومبرو شرکت (Homebrew) کنند؛ محلی که موجب شد ریزپردازندههای مورد استفاده در میکرو کامپیوترهایی مثل Altair 8800 و IMSAI توجه وزنیاک را جلب کند.
در این زمان وزنیاک یک ویدیو ترمینال طراحی کرده بود و تصمیم داشت به کمک استفاده از ریز پردازندهها آن را به یک کامپیوتر کامل تبدیل کند. ریزپردازنده قابل خرید در بازار شامل اینتل ۸۰۸۰ با قیمت ۱۷۹ دلار (معادل ۸۶۰ دلار کنونی) و موتورولا ۶۸۰۰ با برچسب ۱۷۰ دلار میشد. اگرچه وزنیاک محصول توسعه یافته توسط موتورولا را ترجیح میداد؛ اما هر دو مورد گفته شده خارج از توان مالی آنها بود؛ در نتیجه تصمیم به یادگیری بیشتر و طراحی کامپیوترها روی کاغذ گرفت تا روزی بتواند از یک پردازنده مقرون به صرفه استفاده نماید.
تنها یک سال بعد شرکت MOS Technology اقدام به معرفی تراشه ۲۰ دلاری (معادل ۹۱ دلار امروزی) خود با نام ۶۵۰۲ کرد. این تراشه شباهتهای بسیار زیادی به مدل ۶۸۰۰ موتورولا داشت؛ زیرا توسط همان تیم سابق طراحی شده بود که اکنون تصمیم به ترک سیلیکون ولی و تاسیس شرکتهای مستقل خود را گرفته بودند. وزنیاک توانست برای محصول مذکور نسخهای از زبان BASIC را بنویسد و سپس طراحی کامپیوتر خود را بر مبنای آن شروع کرد. به دلیل شباهتها، طراحیهای قبلی وزنیاک برای تراشه
۶۸۰۰ به تغییرات اندکی نیاز داشت تا بتواند روی محصول جدید هم عمل کند. او توانست به سرعت پروژه کامپیوتر خود را تکمیل کند و نمونهای از آن را به باشگاه کامپیوتر هومبرو ببرد. وقتی جابز کامپیوتری که در آیند به اپل ۱ (Apple I) معروف شد را دید، به سرعت نسبت به پتانسیل تجاری آن امیدوار شد.
وزنیاک در ابتدا قصد داشت طرحهای کامپیوتر خود را به صورت رایگان برای عموم منتشر کند؛ اما جابز اصرار داشت تا آنها مدار الکترونیک آن را ساخته و به فروش برسانند. البته وزنیاک تلاشهایی برای فروش کامپیوتر اشاره شده به شرکت کارفرمای خود یعنی HP نیز کرد؛ اما این پیشنهاد از سوی غول بزرگ فناوری آن زمان به دفعات متعدد رد شد. در نهایت جابز توانست وزنیاک را متقاعد سازد تا با تاسیس یک شرکت، همکاری مشترک خود را شروع کنند. آنها برای تامین سرمایه مورد نیاز جهت تولید مدارهای الکترونیک، اقدام به فروش ماشین جابز و ماشین حساب قابل برنامهریزی HP-65 وزنیاک کردند تا حدود چند صد دلار بدست آورند.
در اول آوریل ۱۹۷۶ و دقیقاً یک ماه پس از تکمیل اولین رایانه توسط وزنیاک، شرکت اپل توسط جابز، وزنیاک و وین به ثبت رسید. همانطور که در ابتدا اشاره کردیم، همکاری با وین بسیار کوتاه بود و تنها پس از ۱۲ روز سهام خود را به دو استیو واگذار نمود. جابز در زندگینامه خود اشاره کرده که نام اپل (به معنای سیب) در یکی از دورههای رژیم گیاهخواری به ذهن وی خطور کرده است و نهتنها بامزه به نظر میرسید؛ بلکه موجب میشد تا نام آنها در دفترچه تلفن بالاتر از آتاری قرار بگیرد.
طراح لوگوی اپل ادعا دارد که شمایل آن ارتباطی با مرگ الن تورینگ ندارد.
اولین لوگوی اپل هم طراحی پیچیده از نیوتن در زیر درخت سیب معروف بود که با نام شرکت همخوانی داشت. کمی بعد اپل به سراغ لوگوی سادهتری رفت و سیب گاز زده را انتخاب نمود. گفته میشود که الهامبخش این لوگو، «آلن تورینگ» (Alan Turing) بوده است که پس از موفقیت در شکستن کد انیگما، با سیب آغشته به سیانور خودکشی کرد. البته «راب جنف» (Rob Janoff) طراح اصلی لوگوی اپل، موضوع گفته شده را رد کرده و آن را تنها یک شباهت تصادفی و باور غلط عموم قلمداد کرده است.
نمایش رایانه اپل ۱ در باشگاه کامپیوتر هومبرو توانست نظر «پاول ترل» (Paul Terrell) مالک فروشگاههای زنجیرهای رایانه Byte Shop را به خود جلب کند. جابز در ابتدا سعی داشت مدارهای الکترونیک خالی رایانه را به ترل بفروشد؛ اما ترل تاکید کرد که تنها رایانههای مونتاژ شده را خریداری میکند و حاضر است سفارش ۵۰ دستگاه با قیمت ۵۰۰ دلار به ازای هر واحد (برابر با ۲۳۰۰ دلار کنونی) را به آنها بدهد.
جابز توانست مدیر اعتبارات کارخانه Cramer Electronics را متقاعد سازد تا قطعات لازم برای تولید رایانه اپل ۱ را با شرط پرداخت پس از تحویل محصولات به ترل، بسازد. هر دو استیو و تیم کوچک آنها شبانه روز مشغول ساخت و آزمایش رایانههای خود بودند و در نهایت توانستند در موعد مقرر دستگاهها را به ترل تحویل دهند. البته ترل انتظار رایانهای کامل با کیس، نمایشگر و صفحه کلید را داشت، اما جابز تنها تعدادی مدار الکترونیک مونتاژ شده به وی تحویل داد؛ ولی در نهایت این موضوع مانع پرداخت مبلغ وعده داده شده به جابز نشد.
عرضه رایانه اپل ۱ به بازار تنها دو ماه پس از شکلگیری رسمی شرکت اپل با قیمت ۶۶۶.۶۶ دلار شروع شد. وزنیاک در مصاحبهای اعلام کرد که هیچ وقت نمیدانسته ارتباطی بین برچسب قیمت اپل ۱ و عدد شیطان وجود داشته است و تنها به تکرار ارقام یکسان علاقهمند بوده است. اپل ۱ ویژگیهای جالبی داشت که از میان آنها میتوان به استفاده از تلویزیون به عنوان نمایشگر اشاره نمود. همچنین کد راهاندازی رایانه روی حافظه رام (ROM) قرار گرفته بود که اجرای آن را آسانتر میکرد.
رایانه اپل ۱ با قیمت جالب ۶۶۶.۶۶ دلار به بازار عرضه شد.
چندی بعد با اصرار ترل، وزنیاک اقدام به طراحی کاستهایی برای بارگذاری و ذخیره برنامهها مخصوص این رایانه نمود. اگرچه اپل ۱ دستگاه نسبتاً سادهای بود، اما به دلیل استفاده کمتر از قطعات الکترونیک نسبت به تمامی نمونههای مشابه تا آن زمان، توانست در مرکز توجه قرار گیرد و وزنیاک را به عنوان یک طراح خبره کامپیوتر به شهرت برساند. در نهایت ۲۰۰ دستگاه از رایانه مذکور به فروش رسید که موفقیت بزرگی برای جابز و و وزنیاک محسوب میشد.
جابز که اکنون با موفقیت بدست آمده از عرضه اپل ۱ بسیار انگیزه بیشتری نسبت به گذشته پیدا کرده بود، به دنبال سرمایهگذار برای گسترش کسب و کار خود میگشت؛ اما هیچ بانکی حاضر به اعطای پول به او نبودند، زیرا ایده کامپیوترها برای افراد معمولی در آن زمان کاملاً دور از ذهن و پوچ جلوه میکرد. او در نهایت توانست با جلب نظر یک سرمایهگذار خصوصی به نام «مایک مارکولا» (Mike Markkula)، مبلغ ۹۲ هزار دلار را جمعآوری کند. در قبال این هزینه، یک سوم سهام اپل به سرمایهگذار تعلق گرفت و شرکت جابز و وزنیاک در اوایل سال ۱۹۷۷ به زیرمجموعهای از Apple Computer, Inc. بدل گشت.
یک ماه بعد، مارکولا فردی به نام «مایکل اسکات» (Michael Scott) را از شرکت نشنال سمیکنداکتر برای برعهده گرفتن سکانداری اپل، استخدام نمود. در آن زمان جابز و وزنیاک از تجربه کافی برای مدیریت شرکت برخوردار نبودند و هیچ کدام هم علاقهای به کسب سمت مدیرعامل نداشتند. در همان ماه وزنیاک از شغل خود در HP استعفا داد تا بتواند به صورت تمام وقت در اپل فعالیت داشته باشد.
با گذشت مدتی کوتاهی از آغاز فروش رایانه اپل ۱، وزنیاک به سراغ طراحی محصول جدیدی با نام اپل ۲ (Apple II) رفت و اولین نمونه آزمایشی آن در اواسط سال ۱۹۷۶ آماده شد. البته رونمایی عمومی از رایانه جدید اپل حدود یکسال بعد و در اواسط سال ۱۹۷۷ طی نمایشگاه کامپیوتر ساحل غربی ایالات متحده صورت گرفت. در این نمایشگاه جابز رایانه جدید خود را به یک شیمیدان ژاپنی معرفی کرد که در ادامه به اولین نماینده فروش محصولات اپل در ژاپن تبدیل شد. فروش اپل ۲ کمی بعد و با برچسب قیمت ۱۲۹۸ دلار شروع شد.
برنامه VisiCalc تاثیر بسزایی روی افزایش فروش رایانه اپل ۲ داشت.
رایانه اپل ۲ به رابط تلویزیونی بازطراحی شده مجهز شده بود که میتوانست دادههای نمایشگر را در حافظه ذخیره کند و سپس با الحاق گرافیک به آن، قادر بود رنگهای متفاوت را نمایش دهد. همچنین بدنه دستگاه از پلاستیک باکیفیت ساخته شده بود که صفحه کلید اختصاصی روی آن قرار میگرفت. نمونههای اولیه اپل ۲ از نوار کاستهای معمول به عنوان ابزار ذخیرهسازی استفاده میکردند؛ اما در سال ۱۹۷۸ فلاپی دیسکهای پنچ و یک چهارم اینچی و سیستم دیسک ۲ (DISK II) توسط وزنیاک ساخته و معرفی شد که با قیمت ۴۹۵ دلار به فروش میرسید.
«دان بریکلن» (Dan Bricklin) دانشجوی مدرسه کسب و کار دانشگاه هاروارد بود و رویای نرم افزاری را در سر داشت که بتواند مانند یک جدول بزرگ دیجیتال تمامی اعداد را درون خود ذخیره کند و تنها با فشردن چند کلید امکان تغییر ارقام آن به سادگی
وجود داشته باشد. اگرچه امروزه مفهوم گفته شده در قالب صفحات اکسل در اختیار کاربران قرار گرفته است؛ اما در دهه ۷۰ خبری از هیچ نمونه مشابهی نبود و تنها امکان رسم چنین جداولی روی کاغذ وجود داشت. او موفق شد با قرض گرفتن یک رایانه اپل ۲ و نوشتن کدهای لازم، نرم افزار خود را بسازد؛ ولی محدودیتهای سخت افزاری موجب شده بود تا نسخه نهایی با تصورات او کمی فاصله داشته باشد.
اپل ۲ از نمایشگر اختصاصی بیبهره بود و اگرچه در آن زمان موس اختراع شده بود، اما همراه با رایانههای اپل عرضه نمیشد. در نهایت برنامه مشهور VisiCalc در سال ۱۹۷۹ به عنوان ابزاری برای انجام محاسبات در قالب صفحه دیجیتال معرفی گردید. این نرم افزار کمک بسزایی به گسترش بازار رایانههای اپل کرد و دلیلی دیگر برای خرید محصول توسط کاربران خانگی به وجود آورد. در آن زمان محصولات رقبایی مثل کومودور فروش بسیار بالاتری را تجربه میکردند و نرم افزار مذکور توانست کاملاً شرایط را به نفع
اپل تغییر دهد. تا توقف تولید اپل ۲ در سال ۱۹۹۳، شش میلیون دستگاه از مدلهای مختلف آن به فروش رفت و طبق ادعای اپل، برنامه VisiCalc به تنهایی عامل یک پنجم از این میزان فروش بوده است.
نرم افزار VisiCalc حدود ۱۰۰ دلار قیمت داشت؛ ولی علاقهمندان جهت استفاده از آن باید اقدام به خرید رایانههای اپل میکردند که حدود ۱۰۰۰ دلار گرانتر بودند. اگرچه موفقیت این برنامه به دلیل غفلت توسعهدهندگان آن چندان دوام نیاورد و در نهایت توسط یکی از شرکتهای رقیب تصاحب شد؛ اما تمرکز اپل را روی محتوا و ساخت محصولاتی مناسب برای رفع نیاز کسب و کارها قرار داد. توسعه رایانه اپل ۳ در همین راستا و برای رقابت رقابت با محصولات IBM در اواخر سال ۱۹۷۸ شروع شد. محصول نهایی در اواسط سال ۱۹۸۰ رونمایی شد که قیمت خردهفروشی آن بین ۴۳۴۰ تا ۷۸۰۰ دلار در نظر گرفته شده بود و در اواخر همان سال به بازار عرضه شد.
با وجود این که طراحی اپل ۳ نسبت به محصولات مشابه در آن زمان از نوآوری چندانی بهرهمند نبود؛ اما جابز اصرار داشت که محصولی بدون فن خنککننده را عرضه کند که از شاسی خود برای دفع حرارت استفاده میکرد. متاسفانه طراحی بدنه جهت دفع تمامی حرارت تولید شده توسط قطعات داخلی کافی نبود و گرم شدن بیش از حد محیط درون آن موجب جدا شدن تراشهها از مادربرد میشد. اپل در اقدامی عجیب به مشتریانی که با مشکل مواجه شده بودند، توصیه میکرد تا دستگاه خود را حدود ۱۵
سانتیمتر بلند کنند و سپس به زمین بیندازند تا تراشهها دوباره در محل خود قرار بگیرند. در نهایت هزاران دستگاه معیوب از بازار جمعآوری شد و مدل جدیدی در سال ۱۹۸۳ برای رفع مشکل گفته شده عرضه گردید.
سهام اپل در اواخر سال ۱۹۸۰ با نماد AAPL و قیمت ۲۲ دلار به ازای هر سهم وارد بورس آمریکا شد. ۴.۶ میلیون سهم در آن زمان توانست بیش از ۱۰۰ میلیون دلار سرمایه جمعآوری کند که از زمان عرضه سهام شرکت خودروسازی فورد در سال ۱۹۵۶ بیسابقه بود. در انتهای روز قیمت هر سهم اپل به ۲۹ دلار رسیده بود و ارزش نقل و انتقالات سهام آن در همان روز به ۱.۷۸۸ میلیارد دلار دست یافت. اولین مجمع عمومی سهامداران اپل در ابتدای سال ۱۹۸۱ برگزار شد که جابز قصد داشت در آن یک
سخنرانی را ارائه دهد؛ اما به دلیل وقفههای ناشی از رایگیری در نهایت منصرف شد و صحبتهای طولانی و احساسی درباره خیانت، عدم رعایت احترام و موضوعات مرتبط کرد.
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
داستان تولد اپل
