از زمانی که شرکت اسپیس ایکس (Space X) و کارآفرین مشهور ایلان ماسک پروژه اینترنت ماهواره‌ای استارلینک (Starlink) را آغاز کردند، افراد زیادی در سرتاسر جهان، از جمله ایران، منتظر این سرویس بودند. طی روزهای اخیر، ایلان ماسک فعال شدن این سرویس اینترنت ماهواره‌ای را در ایران مطرح کرده است و شایعات بسیار زیادی پیرامون استارلینک، روش استفاده از آن و تعداد کاربران فعال این سرویس در ایران شکل گرفته است.
شایعاتی که برخی نزدیک به واقعیت و برخی دیگر کاملا کذب هستند. به همین خاطر در این مطلب به‌صورت کامل فعال شدن استارلینک در ایران، روش استفاده، هزینه اینترنت و تجهیزات مورد نیاز آن را با هم در سایت آی گیم بررسی می‌کنیم تا از شایعات فضای مجازی کاملا دور شویم.
اینترنت ماهواره‌ای همواره کاربردی‌ترین و البته دست‌نیافتنی‌ترین اختراع بشر بوده است. البته طی سال‌های اخیر و با پیش‌قدم شدن شرکت اسپیس ایکس، اینترنت ماهواره‌ای از آرزو به واقعیت تبدیل شد. هرچند دست‌نیافتنی بودن این سرویس اینترنت باعث شده است که بسیاری از افراد شایعات مرتبط با اینترنت ماهواره‌ای را به‌راحتی باور کنند. برای مثال با راه‌اندازی استارلینک، بسیاری از افراد تصور می‌کنند که صرفا با استفاده از گوشی هوشمند خود می‌توانند به‌صورت مستقیم به این اینترنت ماهواره‌ای متصل شوند. اما باید گفت که با توجه به روش عملکرد Starlink، اتصال به آن به تجهیزات مختلفی نیاز دارد.
به‌طور کلی استارلینک یک سرویس اینترنت ماهواره‌ای است که توسط شرکت اسپیس ایکس و تحت نظارت ایلان ماسک (مدیرعامل تسلا) راه‌اندازی شده است. پروژه‌ای که توانست در بسیاری از نقاط دنیا، به‌خصوص نقاط محروم، دسترسی به اینترنت را آسان کند. ماهوارههای مخصوص شرکت اسپیس ایکس، سیگنال‌های اینترنت را به سمت زمین ارسال می‌کنند و کاربران با استفاده از تجهیزات مخصوص مانند دیش، می‌توانند این سیگنال‌ها را دریافت و سپس از اینترنت ماهواره‌ای پرسرعت Starlink استفاده کنند.
در نگاه اول استفاده از اینترنت استارلینک بسیار ساده به نظر می‌رسد و به همین خاطر افراد تصور می‌کنند که برای دسترسی به این سرویس، تنها به یک دیش یا اپلیکیشن نیاز دارند. درصورتی‌که راه‌اندازی استارلینک در ایران یا دیگر کشورها به طی کردن مراحل قانونی خاصی نیاز دارد و همچنین زمان دسترسی به آن نیز بسیار طولانی است. پس اگر در فضای مجازی خوانده‌اید که استارلینک به ایران رسید! باید به شما بگوییم که این خبر در ظاهر حقیقت است اما در باطن اما و اگرهای زیادی دارد که می‌تواند آن را به یک دروغ تبدیل کند.
در حال حاضر ماهوارههای استارلینک، بسیاری از مناطق ایران را تحت پوشش خود قرار داده‌اند. از نظر تئوری، این سرویس اینترنت ماهواره‌ای در ایران راه‌اندازی شده است اما تقریبا هیچ کاربری نمی‌تواند به آن دسترسی داشته باشد. چرا که برای اتصال به این سرویس شما باید تجهیزات مخصوصی مانند دیش و روتر اختصاصی استارلینک را در اختیار داشته باشید.
از طرف دیگر فعالیت تمام سرویس‌های اینترنتی در کشورها باید مطابق با مجوزها و قوانین کشورها باشد. به عبارت دیگر شرکت اسپیس ایکس برای راه‌اندازی استارلینک در ایران به مجوز نهادهای ایرانی نیاز دارد. مجوزی که صدور آن در شرایط کنونی بسیار بعید به نظر می‌رسد. در نهایت باید گفت که اگر تجهیزات مخصوص استفاده از Starlink را در اختیار داشته باشید، شاید بتوانید از آن در ایران استفاده کنید. البته مجهز بودن به این تجهیزات تنها شرط استفاده از این سرویس نیست و شما باید اشتراک ماهیانه استارلینک را هم به این شرکت پرداخت کنید.
یکی از بزرگ‌ترین شایعات درباره استارلینک، رایگان بودن آن است. درصورتی‌که شما برای استفاده از اینترنت این سرویس در ابتدا باید بین 500 الی 600 دلار هزینه تجهیزات آن را پرداخت کنید. همچنین هزینه ماهیانه این سرویس نیز در حدود 100 دلار است. البته باید گفت که با توجه به برخی شرایط، این امکان وجود دارد که شرکت اسپیس ایکس، اینترنت Starlink را به‌صورت رایگان در ایران عرضه کند.
به‌طور کلی شما برای استفاده از اینترنت ماهواره‌ای استارلینک، در ابتدا پک تجهیزات مخصوص آن را خریداری کنید. اصلی‌ترین وسیله درون این پک، یک دیش ماهواره است که سیگنال‌های اینترنت را از ماهوارههای Starlink دریافت می‌کند. البته باید اشاره کرد که عملکرد این دیش کاملا با عملکرد دیش‌های ماهواره معمولی متفاوت است.
چرا که این دیش در نقش فرستنده و گیرنده عمل می‌کند و اطلاعات کاربر را نیز برای ماهوارههای استارلینک ارسال می‌کنند. از دیگر تجهیزات مورد نیاز برای استفاده از Starlink می‌توان به یک روتر اینترنت نیز اشاره کرد.
به‌طور کلی تمام شرکت‌های ارائه‌دهنده اینترنت در سراسر دنیا برای ارائه سرویس‌های اینترنتی باید از کشورها مجوز دریافت کنند. داستان ایران و استارلینک نیز از این قاعده جدا نیست. به همین خاطر است که بسیاری از کارشناسان، نسبت به راه‌اندازی Starlink در ایران تردید دارند. البته این امکان وجود دارد که شرکت اسپیس ایکس با توجه به برخی شرایط، از این قانون پیروی نکند اما احتمال آن بسیار پایین است.
احتمالا در شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام یا تلگرام، نقشه کاربران فعال سرویس استارلینک در ایران را مشاهده کرده‌اید. برخلاف ادعا بسیاری از خبرگزاری‌ها، کانال‌ها و پیج‌ها، این نقشه صرفا نشان‌دهنده تعداد کاربرانی است که در ایران، درخواست استفاده از این سرویس را ارسال کرده‌اند و هیچ‌گونه ارتباطی با تعداد کاربران فعال این سرویس اینترنت ماهواره‌ای ندارد.
طبق ادعای کارشناسان و کاربران استارلینک، حدود 32 کاربر می‌توانند در شعاع 50 متری از اینترنت وای‌فای این سرویس ماهواره‌ای استفاده کنند. همچنین شما برای دریافت اینترنت از این سرویس، در ابتدا باید درخواستی را برای شرکت اسپیس ایکس و استارلینک ارسال نمایید. در صورت تایید این درخواست، اینترنت ماهواره‌ای شما متصل می‌شود. در ادامه با کاربرد عملکرد اپلیکیشن Starlink آشنا می‌شویم.
احتمالا تا به حال در شبکه‌های اجتماعی و یا فروشگاه‌های گوگل‌پلی و اپ‌استور با اپلیکیشن استارلینک مواجه شده‌اید. بسیاری از افراد تصور می‌کنند که با نصب این نرم‌افزار می‌توانند به اینترنت ماهواره‌ای استارلینک متصل شوند.
درصورتی‌که این اپلیکیشن تنها برای تنظیمات دیش و سینک کردن آن با دیگر تجهیزات کاربرد دارد و نمی‌توان از آن برای اتصال به اینترنت ماهواره‌ای به‌صورت مستقیم استفاده کرد. همچنین باید گفت که برخی از کلاهبرداران با نشر بدافزارها و لینک‌های حاوی ویروس، افراد را به دانلود نسخه غیر معتبر این نرم‌افزار تشویق می‌کنند. پس از کلیک کردن و یا دانلود نرم‌افزار Starlink از منابع غیر معتبر خودداری کنید.
با داغ شدن بحث حضور استارلینک در ایران، افراد باید به برخی نکات درباره این سرویس اینترنت ماهواره‌ای توجه داشته باشند. برای مثال احتمالا لینک‌های دانلود نرم‌افزار دسترسی مستقیم به این سرویس اینترنتی را در کانال‌های تلگرام مشاهده کرده‌اید. باید گفت که عموما این لینک‌ها حاوی بدافزارها هستند و می‌توانند به گوشی هوشمند شما آسیب بزنند. به همین خاطر اگر می‌خواهید از شایعات فضای مجازی درباره Starlink در امان بمانید، پیشنهاد می‌کنیم به این نکات توجه داشته باشید.
برخی از مهم‌ترین نکات درباره حضور استارلینک در ایران عبارت‌اند از:
سودجویان و کلاهبرداران زیادی از انتظار کاربران برای دسترسی به اینترنت پرسرعت و آزاد استارلینک، سواستفاده می‌کنند و به دنبال فروش تجهیزات تقلبی و یا پخش کردن اخبار بی‌اساس در این باره هستند. باید گفت که سرویس استارلینک در ایران فعال شده است اما برای استفاده از آن به تجهیزات به‌خصوصی نیاز هست و شما باید هزینه اشتراک ماهیانه آن را نیز پرداخت کنید.
از طرف دیگر امکان پرداخت مستقیم هزینه اشتراک و یا خرید قانونی تجهیزات مرتبط با استارلینک در ایران وجود ندارد. به تمام این مشکلات، امکان وجود پارازیت و عدم صدور مجوز قانونی برای فعالیت Starlink در ایران را نیز اضافه کنید. کاربران ایرانی به علت وجود تمام این مشکلات، باید ماه‌ها و شاید یک الی دو سال برای استفاده از این سرویس منتظر بمانند. البته تکنولوژی همواره می‌تواند ما را غافلگیر کند؛ پس این احتمال وجود دارد که برخلاف تصور کارشناسان، Starlink بسیار زودتر به دست کاربران ایرانی برسد.
چند سال از خیزش مردمی و از زمانی که ایلان ماسک از درخواست معافیت از تحریم و راه‌اندازی اینترنت ماهواره‌ای در ایران خبر داد می‌گذرد. اینک برخی از منابع از ورود دست‌کم هزار دستگاه اینترنت استارلینک به ایران خبر داده‌اند.
سال پیش در دویچه وله فارسی در ایکس یا همان توییتر سابق از ایلان ماسک، مالک شرکت اسپیس‌ایکس که پروژه عظیم اینترنت ماهواره‌ای استارلینک را راه اندازی کرده پرسیدم که آيا امکان فنی فراهم کردن استفاده از اینترنت ماهواره‌ای استارلینک برای مردم ایران وجود دارد؟
ایلان ماسک که در آن زمان هنوز مالک توییتر نبود در پاسخ به این پرسش نوشت: «برای معافیت از تحریم و راه‌اندازی اینترنت ماهواره‌ای در ایران درخواست خواهیم کرد.»
ظرف کمتر از ۲۴ ساعت پس از اعلام آمادگی او برای درخواست معافیت از تحریم‌های مرتبط با ایران با هدف ارائه اینترنت ماهواره‌ای استارلینک، وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا نیز اعلام کرد صادرات برخی تجهیزات اینترنت ماهواره‌ای به ایران ممکن است.
این بیانیه، در واقع به عنوان چراغ سبز دولت ایالات متحده اصولا برای ارائه خدمات اینترنت ماهواره‌ای در ایران تعبیر شد اما در عین حال مشخص نشد که چنین کاری چه زمانی و چگونه می‌تواند عملی شود.
ماسک در پاسخ به آنتونی بلینکن، وزیر خارجه ایالات متحده که در حساب توییتر خود به اقدام آمریکا برای توسعه اینترنت آزاد و جریان آزاد اطلاعات برای مردم ایران اشاره کرده بود نوشت: «در حال فعال‌سازی استارلینک…»
هرچند بر اساس نقشه کنونی پوشش استارلینک ایران همچنان در مناطق خاکستری رنگ و خارج از پوشش این شبکه نمایش داده می‌شود اما به نظر می‌رسد که در این مدت شرایط بسیار تغییر کرده است.
واقعیت این است که موانع حقوقی و تحریم، که ایلان ماسک به طور ضمنی به آن اشاره کرد تنها مشکلات بر سر راه تامین اینترنت ماهواره‌ای برای مردم ایران نبود. دسترسی مردم ایران به استارلینک، افزون بر این‌ها چالش‌ها و دشواری‌های فنی و حتی مالی بسیاری نیز دارد که نظیر آن حتی در مناطق جنگی مانند اوکراین هم سابقه نداشته است.
با این حال، مدتی بعد در اواخر دسامبر سال گذشته ایلان ماسک از وجود حدود ۱۰۰ دستگاه فعال استارلینک در ایران خبر داد.
با وجود این، رقم دقیق دستگاههای فعال استارلینک در ایران مورد بحث بود و وال‌استریت‌ژورنال این تعداد را ۲۰۰ دستگاه برآورد کرد و یک هفته پس از توییت ایلان ماسک، رییس اتحادیه دستگاههای مخابراتی ارتباطی نیز اعلام کرد که تعداد ۸۰۰ دستگاه فعال استارلینک قاچاق در ایران وجود دارد.
به کدام ایستگاه زمینی باید وصل شد؟
در واقع بزرگ‌ترین مشکل فنی در آن زمان این بود که اینترنت ماهواره‌ای استارلینک به ایستگاه زمینی یا اصطلاحا (gateway) نیاز داشت. اگرچه به نظر می‌رسد که این مشکل اکنون تا حد زیادی حل شده و نیاز به وجود ایستگاه‌های زمینی مدام کمتر شده است و خود ماهواره‌ها می‌توانند از طریق شبکه لیزری با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.
این فناوری همان مدلی است که استارلینک در جنوبگان به کار برد و موفق شد به یک مرکز تحقیقاتی در قاره قطب جنوب، خدمات اینترنت ماهواره‌ای ارائه دهد. البته اینترنت ماهواره‌ای بسیار ابتدایی‌تر از مناطق شهری نه به این معنی که بتوان با آن به طور نامحدود فیلم آنلاین تماشا کرد.
اما سال گذشته و در زمانی که صحبت از ارائه اینترنت ماهواره‌ای به ایران به میان آمد، برای ارتباط با اینترنت ماهواره‌ای به ایستگاه زمینی نیاز بود و اینکه وزارت خزانه‌داری ایالات متحده مانعی بر سر راه استارلینک نمی‌دید به خود‌ی‌خود کافی نبود.
البته لزومی ندارد که ایستگاه زمینی در همان جایی که اینترنت استارلینک مورد نیاز است وجود داشته باشد. وجود ایستگاه زمینی در فاصله ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتری نیز مشکل را حل خواهد کرد. با این همه، باید این واقعیت را نیز در نظر گرفت که خدمات استارلینک تازه از سال ۲۰۲۰ آغاز شده و تعداد ماهوارههای در مدار استارلینک، که در ارتفاع تقریبا ۵۵۰ کیلومتری از زمین قرار دارند هنوز به میزان نهایی نرسیده‌اند.
بیشتر بخوانید: استارلینک برای ایران؛ پاسخ ایلان ماسک به همکار دویچه‌وله فارسی
مدل‌های پیشرفته‌تر و ماهوارههای نسل جدید استارلینک از جمله ۱.۵ و ۲، وابستگی کمتری به ایستگاه‌های زمینی دارند و بر ارتباطات لیزری ماهواره به ماهواره اتکا دارند.
در حال حاضر ۱۴۷ ایستگاه زمینی عملیاتی وجود دارند و ۱۳ ایستگاه زمینی هم پس از دریافت تاییدیه نظارتی در دست ساخت‌اند و ۱۹ سایت دیگر نیز در انتظار شروع کار به سر می‌برند. امروزه ۴۵۱۹ ماهواره استارلینک در آسمان وجود دارد و از این تعداد، ۴۴۸۷ ماهواره فعالند.
در حال حاضر فناوری دسترسی گوشی‌های موبایل به اینترنت ماهواره‌ای استارلینک در دست بررسی است و سال گذشته، اسپیس‌ایکس اعلام کرد که به همراه اپراتور مخابراتی تی‌موبایل در حال توسعه آن است.
بیشتر بخوانید: طرح اتصال مستقیم گوشی‌های هوشمند به ماهوارههای “استارلینک”
بر اساس پروژه این دو شرکت که Coverage Above & Beyond نام دارد و قرار است در اواخر سال ۲۰۲۳ اجرایی شود، کاربران موبایل در هر نقطه از جهان، بدون توجه به فاصله‌شان از برج‌های مخابراتی، مستقیما و بدون هیچ تغییری به ماهواره‌ها وصل خواهند شد و می‌توانند پیام‌های متنی MMS و SMS و صدا و مقادیر کمی داده را از سراسر نقاط جهان انتقال دهند.
پرداخت هزینه اشتراک
برای وصل شدن به اینترنت ماهواره‌ای استارلینک، فراتر از این، پیش‌شرط‌های دیگری نیز وجود دارد. به عبارت دیگر، به دست آوردن دیش و تجهیزات، برطرف شدن موانع فنی مانند ایستگاه زمینی و نظایر آن تنها بخشی از ماجراست. پرداخت هزینه ماهانه استارلینک، صرف نظر از مبلغ نسبتا سنگین آن، در شرایطی که امکان پرداخت با سیستم‌های بانکی بین‌المللی در ایران وجود ندارد، مشکل دیگری است.
هرچند در آینده روش‌ها و فناوری‌های جدیدی به بازار خواهند آمد اما مساله پرداخت اشتراک ماهانه، از جمله موانعی است که به هر حال، دست‌کم تا زمانی که رژیم کنونی بر سر کار است، باید در نظر گرفت.
منابع خبری دویچه‌وله فارسی که نخواستند نام‌شان فاش شود اینک از فعال شدن بیش از ۱۰۰۰ و کمتر از ۱۵۰۰ دستگاه ماهواره استارلینک در ایران خبر داده‌اند. این موضوع در صورت تایید، پیش از هر چیز به معنای آن است که مشکلات و موانع ذکر شده، از جمله دسترسی به تجهیزات و دیش، مشکل ایستگاه زمینی و مشکل پرداخت اشتراک، رفع شده است.
اما مساله‌ای که باقی می‌ماند مقیاس محدود دسترسی است. فعال شدن هزار یا چندهزار دستگاه استارلینک، هرچند امیدوارکننده است اما برای غلبه بر دیوار فیلترینگ، کاهش سرعت و قطع مقطعی اینترنت، حتی مسکن مقطعی نیز به شمار نمی‌رود.
